Altsgeymer xəstəliyi — əsasən yaşlı insanları təsir edən xroniki nevrodejenerativ bir xəstəlikdir. Bu xəstəlik yaddaş, düşüncə və davranış daxil olmaqla, kognitiv funksiyaların irəliləyən itirilməsinə səbəb olur. Bu məqalədə Altsgeymer xəstəliyinin əsas simptomlarını, mərhələlərini və profilaktika tövsiyələrini nəzərdən keçirəcəyik.
Altsgeymer xəstəliyinin simptomları
Altsgeymer xəstəliyinin simptomları insanlara görə dəyişə bilər, amma adətən, yaddaşda yüngül dəyişikliklərlə başlayır. Erkən mərhələlərdə pasiyentlər aşağıdakıları yaşaya bilərlər:
- Son hadisələrə dair unudqanlıq.
- Tanış tapşırıqları yerinə yetirməkdə çətinlik.
- Dil problemləri, lazımi sözləri tapmaqda çətinlik.
- Adətlərdə və əhval-ruhiyyədə dəyişiklik, depressiya və ya narahatlıq daxil olmaqla.
Xəstəlik irəlilədikcə, simptomlar daha da nəzərə çarpan olur və pasiyentlər aşağıdakı problemlərlə qarşılaşa bilərlər:
- Zaman və məkan anlayışını itirmək.
- Tanınmış insanları və yerləri tanımaqda çətinlik.
- Davranışda dəyişiklik, aqressiya və ya apatiya daxil olmaqla.
Altsgeymer xəstəliyinin mərhələləri
Altsgeymer xəstəliyi adətən üç mərhələyə bölünür: erkən, orta və gec mərhələ.
Erkən mərhələ
Bu mərhələdə simptomlar yüngül ola bilər və adətən gündəlik həyatda əhəmiyyətli problemlərə səbəb olmur. Pasiyentlər özlərində bir şeyin yanlış olduğunu dərk etməyə bilər.
Orta mərhələ
Burada simptomlar daha da nəzərə çarpan olur. Pasiyentlər gündəlik tapşırıqlarda, məsələn, yemək bişirmək və ya özlərinə qulluq etməkdə köməyə ehtiyac duya bilərlər. Yaddaş pisləşməyə davam edir və davranışda və əhval-ruhiyyədə dəyişikliklər meydana çıxa bilər.
Gec mərhələ
Bu mərhələdə pasiyentlər tez-tez danışma qabiliyyətini itirir və özlərinə qulluq edə bilmir. Onlar əsas ehtiyaclarını ödəmək üçün başqalarından asılı ola bilərlər.
Altsgeymer xəstəliyinin profilaktikası
Altsgeymer xəstəliyinin dəqiq səbəbləri hələ də tam aydın deyil, lakin yaş, genetika və həyat tərzi kimi bir neçə risk faktorları mövcuddur. Lakin tədqiqatlar bəzi strategiyaların xəstəliyin inkişaf riskini azalda biləcəyini göstərir:
- Fiziki aktivlik: Müntəzəm fiziki məşqlər qan dövranını yaxşılaşdırmağa kömək edir və beyin sağlamlığını qorumağa kömək edə bilər.
- Saglam qidalanma: Meyvələr, tərəvəzlər, tam taxıllar və balıqla zəngin bir pəhriz riskləri azalda bilər.
- İntellektual aktivlik: Öyrənmə, oxuma və bulmacalarla beyin stimullaşdırması kognitiv funksiyaların qorunmasına kömək edə bilər.
- Sosial əlaqələr: Sosial əlaqələrin dəstəklənməsi və icma həyatında aktiv iştirak da faydalı ola bilər.
Bundan əlavə, müntəzəm olaraq tibbi müayinələrdən keçmək və beyin sağlamlığı ilə bağlı həkimlə danışmaq vacibdir.
